Các quốc gia cần thu hẹp khoảng cách phát thải trong các cam kết mới về khí hậu và cần hành động nhanh hơn, nếu không sẽ vượt ngưỡng 1,5°C

•    Về mặt kỹ thuật, chỉ khi có sự huy động trên toàn cầu do G20 dẫn đầu nhằm cắt giảm toàn bộ lượng khí thải nhà kính, thì chúng ta có thể đạt được mục tiêu ngưỡng 1,5°C, bắt đầu từ hôm nay
•    Việc tiếp tục các chính sách khí hậu hiện tại sẽ dẫn đến thảm hoạ khí hậu với nền nhiệt độ tăng lên tới 3,1°C
•    Các cam kết hiện tại cho năm 2030 không đạt được; thậm chí nếu đáp ứng được, thì  nhiệt độ tăng vẫn sẽ tăng ở mức 2,6-2,8°C

Theo báo cáo mới của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), các quốc gia phải cùng nhau cam kết cắt giảm 42% lượng khí thải nhà kính hàng năm vào năm 2030 và 57% vào năm 2035 trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) kế tiếp - và chứng minh điều này bằng việc hành động nhanh chóng - nếu không mục tiêu 1,5°C của Thỏa thuận chung Paris sẽ bị phá vỡ trong vòng vài năm.

Các bản NDC cập nhật sẽ được đệ trình vào đầu năm sau trước thềm các cuộc đàm phán về khí hậu COP30 tại Brazil. Báo cáo Khoảng cách phát thải năm 2024 của UNEP: Không còn lời nói suông nữa… nhận thấy rằng nếu không tăng tham vọng trong các NDC mới này và bắt đầu thực hiện ngay lập tức sẽ khiến nhiệt độ thế giới tăng 2,6-3,1°C trong thế kỷ này. Điều này sẽ gây ra các tác động nghiêm trọng đến con người, hành tinh và nền kinh tế.

Kịch bản 2,6°C dựa trên việc thực hiện đầy đủ các NDC vô điều kiện và có điều kiện hiện tại. Nếu chỉ thực hiện các NDC vô điều kiện hiện tại sẽ dẫn đến mức nóng lên 2,8°C. Tiếp tục với các chính sách khí hậu hiện tại sẽ dẫn đến mức nhiệt độ nóng lên 3,1°C. Theo các kịch bản này - tất cả đều hoạt động trên xác suất hơn 66% - nhiệt độ sẽ tiếp tục tăng vào thế kỷ tiếp theo. Việc thêm các cam kết ròng bằng không vào nhằm thực hiện đầy đủ các NDC vô điều kiện và có điều kiện có thể hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,9°C, nhưng hiện tại rất khó đạt niềm tin vào việc thực hiện các cam kết ròng bằng không này.

“Khoảng cách phát thải không phải là một khái niệm trừu tượng”, António Guterres, Tổng thư ký Liên hợp quốc, cho biết trong một thông điệp video về báo cáo. “Có một mối liên hệ trực tiếp giữa việc gia tăng phát thải và các thảm họa khí hậu ngày càng thường xuyên và dữ dội. Trên khắp thế giới, con người đang phải trả giá rất đắt. Phát thải tăng kỷ lục có nghĩa là nhiệt độ nước biển tăng cao làm tăng cường các cơn bão khổng lồ; nhiệt độ kỷ lục đang biến rừng thành hộp mồi lửa và các thành phố thành phòng xông hơi khô; lượng mưa kỷ lục đang dẫn đến các trận lụt kinh hoàng.

“Báo cáo về Khoảng cách phát thải ngày hôm nay đã rất rõ ràng: chúng ta đang đùa với lửa; nhưng không thể đùa với thời gian được nữa. Chúng ta đã hết thời gian. Việc thu hẹp khoảng cách phát thải có nghĩa là thu hẹp khoảng cách tham vọng, khoảng cách thực hiện và khoảng cách tài chính. Bắt đầu từ COP29.”
Báo cáo cũng xem xét những gì cần thực hiện để đi đúng hướng nhằm hạn chế sự nóng lên toàn cầu xuống dưới 2°C. Đối với lộ trình này, lượng khí thải phải giảm 28% vào năm 2030 và 37%, so với mức năm 2019, vào năm 2035 - năm mốc mới được đưa vào NDC kế tiếp.

“Thời điểm khủng hoảng khí hậu đã đến. Chúng ta cần huy động toàn cầu với quy mô và tốc độ chưa từng thấy trước đây - bắt đầu ngay từ bây giờ, trước khi có vòng cam kết về khí hậu kế tiếp – nếu không thì hoặc mục tiêu 1,5°C sẽ sớm chết yểu và mục tiêu dưới 2°C sẽ thay thế mục tiêu này trong vòng chăm sóc đặc biệt”, Inger Andersen, Giám đốc điều hành của UNEP cho biết. “Tôi kêu gọi mọi quốc gia: đừng nói suông nữa, hãy hành động. Hãy tận dụng các cuộc đàm phán COP29 sắp tới tại Baku, Azerbaijan, để tăng cường hành động ngay bây giờ, tạo tiền đề cho các NDC mạnh mẽ hơn, và sau đó dốc toàn lực để đạt được mục tiêu 1,5°C.

“Ngay cả khi thế giới vượt quá 1,5°C – và khả năng điều này xảy ra đang tăng lên mỗi ngày – chúng ta phải tiếp tục phấn đấu vì một thế giới không phát thải ròng, bền vững và thịnh vượng. Việc giảm được mỗi phân số của một độ đều có giá trị về mặt cứu sống con người, bảo vệ nền kinh tế, tránh thiệt hại, bảo tồn đa dạng sinh học và khả năng nhanh chóng hạ nhiệt độ xuống bất kỳ mức vượt quá nào.”

Báo cáo cũng nêu bật hậu quả của việc chậm trễ trong hành động. Các khoản cắt giảm cần thiết là tương đối so với mức năm 2019, nhưng lượng khí thải nhà kính kể từ đó đã tăng lên mức cao kỷ lục là 57,1 gigaton carbon dioxide tương đương vào năm 2023. Mặc dù điều này tạo ra sự khác biệt nhỏ so với tổng lượng cắt giảm cần thiết từ năm 2019-2030, nhưng sự chậm trễ trong hành động có nghĩa là phải cắt giảm 7,5% lượng khí thải mỗi năm cho đến năm 2035 đối với mức 1,5°C và 4% đối với mức 2°C. Quy mô của các khoản cắt giảm hàng năm cần thiết sẽ tăng lên theo từng năm chậm trễ trong hành động.

Về mặt kỹ thuật vẫn có thể đạt mức 1,5°C, nhưng cần nỗ lực rất lớn

Báo cáo cho thấy tiềm năng kỹ thuật có thể cắt giảm lượng khí thải vào năm 2030 lên tới 31 gigaton CO 2 tương đương - chiếm khoảng 52% lượng khí thải vào năm 2023 - và 41 gigaton vào năm 2035. Điều này sẽ thu hẹp khoảng cách xuống còn 1,5°C trong cả hai năm, với chi phí dưới 200 đô la Mỹ cho mỗi tấn CO 2 tương đương.

Việc tăng cường triển khai các công nghệ quang điện mặt trời và năng lượng gió có thể mang lại 27% tổng tiềm năng giảm phát thải vào năm 2030 và 38% vào năm 2035. Hành động đối với rừng có thể mang lại khoảng 20% tiềm năng trong cả hai năm. Các lựa chọn mạnh mẽ khác bao gồm các biện pháp hiệu quả, điện khí hóa và chuyển đổi nhiên liệu trong các lĩnh vực xây dựng, giao thông và công nghiệp.

Tiềm năng này minh họa cho việc có thể đạt được các mục tiêu của COP28 là tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030, tăng gấp đôi tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng trung bình hàng năm trên toàn cầu vào năm 2030, chuyển đổi dần khỏi nhiên liệu hóa thạch và bảo tồn, bảo vệ và phục hồi thiên nhiên và hệ sinh thái.

Tuy vậy, việc phát huy được một phần tiềm năng này sẽ đòi hỏi sự huy động cấp quốc tế chưa từng có và cách tiếp cận của toàn chính phủ, tập trung vào các biện pháp tối đa hóa lợi ích chung về kinh tế xã hội và môi trường và giảm thiểu sự đánh đổi.

Cần tăng ít nhất sáu lần đầu tư nhằm cải thiện để đạt được mức phát thải ròng bằng không – được hỗ trợ bởi cải cách cấu trúc tài chính toàn cầu, hành động mạnh mẽ của khu vực tư nhân và hợp tác quốc tế. Điều này là khả thi: khoản đầu tư gia tăng ước tính cho mức phát thải ròng bằng không là 0,9-2,1 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm từ năm 2021 đến năm 2050 – các khoản đầu tư sẽ mang lại lợi nhuận từ việc giảm chi phí do biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí, thiệt hại đối với thiên nhiên và tác động đến sức khỏe con người. Trong bối cảnh, nền kinh tế toàn cầu và thị trường tài chính có giá trị 110 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm.
Các thành viên G20, chịu trách nhiệm cho phần lớn tổng lượng khí thải, phải thể hiện nhiều tham vọng hơn nữa. Tuy nhiên, nhóm này vẫn chưa đạt được mục tiêu ngay cả tại NDC hiện tại. Các thành viên phát thải lớn nhất sẽ cần phải đi đầu bằng cách tăng cường nỗ lực hành động và tham vọng ngay bây giờ và trong các cam kết mới.

Các thành viên G20, trừ Liên minh châu Phi, chiếm 77% lượng khí thải vào năm 2023. Việc bổ sung Liên minh châu Phi làm thành viên thường trực của G20, làm tăng gấp đôi số lượng quốc gia được đại diện từ 44 lên 99, chỉ tăng tỷ lệ thêm 5 phần trăm lên 82% - làm nổi bật nhu cầu phân biệt trách nhiệm giữa các quốc gia. Việc hỗ trợ quốc tế mạnh mẽ hơn và tài chính khí hậu được tăng cường sẽ rất cần thiết nhằm đảm bảo rằng các mục tiêu về khí hậu và phát triển có thể được thực hiện công bằng giữa các thành viên G20 và trên toàn cầu.

Thiết kế NDC phù hợp là rất quan trọng

Báo cáo cũng nêu rõ cách đảm bảo NDC cập nhật được thiết kế phù hợp, cụ thể và minh bạch để có thể đáp ứng mọi mục tiêu mới được đưa ra. NDC phải bao gồm mọi loại khí được liệt kê trong Nghị định thư Kyoto, bao gồm tất cả các lĩnh vực, đặt ra các mục tiêu cụ thể, nêu rõ các yếu tố có điều kiện và không điều kiện và cung cấp sự minh bạch về cách thức đệ trình phản ánh nỗ lực chia sẻ công bằng và tham vọng cao nhất có thể.

Chúng cũng phải nêu chi tiết cách thức đạt được các mục tiêu phát triển bền vững quốc gia cùng lúc với các nỗ lực giảm phát thải và bao gồm các kế hoạch thực hiện chi tiết với các cơ chế xem xét và giải trình. Đối với các nền kinh tế thị trường mới nổi và đang phát triển, NDC nên bao gồm thông tin chi tiết về hỗ trợ và tài chính quốc tế mà họ cần.

Nguồn: https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/nations-must-close-huge-emissions-gap-new-climate-pledges-and
Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam