Công viên quốc gia Everglades - khu bảo tồn đất ngập nước rộng 1,5 triệu mẫu Anh ở mũi phía nam của tiểu bang Florida, Hoa Kỳ. (AFP hoặc bên cấp phép)

Ngày Đất ngập nước Thế giới, được tổ chức hàng năm vào ngày 2 tháng 2, nhằm mục đích nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của các hệ sinh thái đóng góp vào sự đa dạng sinh học, nhằm giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu, nguồn nước ngọt, các nền kinh tế thế giới và nhiều hơn nữa. Một nghiên cứu gần đây nêu bật sự cân bằng sinh thái mong manh của các vùng đất ngập nước và mối đe dọa ngày càng tăng do nạn ô nhiễm nhựa.

Tác giả: Federico Citterich

Chủ Nhật, ngày 2 tháng 2, kỷ niệm ngày Ngày Đất ngập nước Thế giới. Chủ đề năm 2025 là “Bảo vệ các vùng Đất ngập nước vì Tương lai Chung của Nhân loại” nhấn mạnh vai trò quan trọng của đất ngập nước trong hệ sinh thái – và những mối đe dọa ngày càng tăng mà chúng phải đối mặt, bao gồm ô nhiễm nhựa. Trên thực tế, các vùng đất ngập nước cung cấp các hệ sinh thái cực kỳ nhạy cảm, nhưng chúng thường ít được nghiên cứu, đặc biệt là trong bối cảnh ô nhiễm nhựa.

“Hiện tại thì không có giải pháp toàn cầu nào về xử lý ô nhiễm nhựa”, Davide Taurozzi, ứng viên tiến sĩ của Viện Khoa học tại Roma Tre cho biết. “Xét điều kiện hiện tại, vấn đề quan trọng là chúng ta cần nhận ra một số tiềm năng tích cực của nó”.

Trong số đó, một nghiên cứu gần đây cho thấy rằng vật liệu nhựa tích tụ ở vùng đất ngập nước ven biển có thể tạo điều kiện sống cho các sinh vật và ký sinh, các dạng sống tạo ra chuỗi thức ăn, từ đó có thể hỗ trợ sự phát triển của các sinh vật bậc cao hơn.

Taurozzi, tác giả đầu tiên của nghiên cứu, giải thích: "Điểm khởi đầu của chúng tôi là tìm hiểu xem liệu các mảnh nhựa - các vật phẩm nhựa có kích thước lớn hơn 5 cm - trong vùng đất ngập nước ven biển có thể đóng vai trò là môi trường dinh dưỡng cho quá trình sống của các loài động vật không xương sống nhỏ hay không".

Để thực hiện điều này, các nhà nghiên cứu đã đặt các thành phần nguyên vật liệu polystyrene và polyethylene terephthalate (PET) chưa thôi nhiễm bề mặt và ở độ sâu tới hai mét trong vùng đất ngập nước tại Torre Flavia, gần Rome, và phát hiện ra rằng các loài động vật không xương sống nhỏ đã sinh sống tích cực trong tất cả các mẫu.

“Bằng cách chủ động xâm chiếm, các sinh vật đã di chuyển đến các vị trí nhựa bằng cách bơi về phía chúng, thay vì được vận chuyển bởi các tác nhân khí quyển như gió”, Taurozzi nhấn mạnh. “Điều này cho thấy các sinh vật đã chọn nhựa làm nơi sinh sống, cho thấy sự ưa thích đối với nó hơn các môi trường dinh dưỡng có sẵn khác”.

Không phải tất cả những gì lấp lánh đều là vàng

“Rõ ràng, điều này không có nghĩa là từ nay trở đi chúng ta phải chủ động thải nhựa ra các vùng đất ngập nước”, Taurozzi nói. “Chúng ta phải luôn nhớ rằng ô nhiễm nhựa tạo ra những vấn đề nghiêm trọng”.

Trong số đó, các tác giả đề cập đến việc giải phóng chất phụ gia vào môi trường, tích tụ nhựa và nuốt phải nhựa.

“Ngoài ra, các mảnh nhựa lớn có thể là môi trường dinh dưỡng cho không chỉ các loài động vật không xương sống nhỏ mà cả các vi sinh vật cũng có thể phát triển”, Taurozzi giải thích. “Chúng trở thành các hệ sinh thái vi mô dựa trên nhựa thiết thực, được gọi là khối cầu nhựa”.

Trong số các vi sinh vật được tìm thấy trên các mảnh nhựa lớn, vi-rút và vi khuẩn là những loài đáng lo ngại nhất.

Taurozzi cho biết: "Gió và dòng chảy có thể mang theo các mảnh nhựa lớn đi xa, có khả năng đưa mầm bệnh đến những khu vực mà trước đây chúng chưa sinh sống ". "Điều này có thể dẫn đến những tác động có hại, vì một số loài - chưa bao giờ tiếp xúc với các mầm bệnh đó - có thể thiếu khả năng phòng vệ miễn dịch cần thiết để chống lại chúng".

Hơn nữa, sự chuyển dịch của các mảnh nhựa lớn có thể vận chuyển các loài xâm lấn vào các hệ sinh thái mới. Các loài xâm lấn là những sinh vật du nhập gây hại về mặt sinh thái cho môi trường mới của chúng, gây ra những tác động tiêu cực đến các sinh vật địa phương.

Các mảnh nhựa và vi nhựa

Các mảnh nhựa lớn cũng có thể phân hủy thành các mảnh nhỏ hơn. Khi các mảnh này nhỏ hơn 5 mm, chúng được gọi là vi nhựa.
Taurozzi cảnh báo: “Do kích thước cực kỳ nhỏ của chúng và những hạn chế hiện tại của chúng ta về kỹ thuật và kiến thức sinh thái, việc loại bỏ vi nhựa khỏi môi trường hiện tại là điều không thể”.

Tuy nhiên, ngay cả khi về mặt lý thuyết có thể loại bỏ được – như trong trường hợp của các mảnh nhựa – thì số lượng lớn các vật liệu này trong môi trường khiến việc loại bỏ chúng trở nên bất khả thi.

Triển vọng tương lai

“Nghiên cứu của chúng tôi là nghiên cứu đầu tiên thuộc dạng này”, Taurozzi nhấn mạnh. “Đây là lần đầu tiên con người nghiên cứu về quá trình xâm chiếm thực vật vĩ mô nguyên sinh trong vùng đất ngập nước”.

“Do đó, điều cần thiết là phải đánh giá thêm cách các loài động vật không xương sống nhỏ sinh sống trong môi trường dinh dưỡng không chỉ trong các vật liệu nhựa mà còn cả các chất nền tự nhiên như gỗ hoặc thực vật”, ông giải thích. Ngoài ra, các tác giả tin rằng sẽ hữu ích khi so sánh kết quả của họ với các nghiên cứu tương tự được thực hiện trong các môi trường khác nhau.

"Chúng tôi trình bày những gì có thể được coi là kết quả tích cực, nhưng mục tiêu luôn là ngăn ngừa và tránh ô nhiễm", Taurozzi kết luận. "Điều này đặc biệt đúng đối với các hệ sinh thái nhạy cảm như đất ngập nước".

Nguồn: https://www.vaticannews.va/en/world/news/2025-02/world-wetlands-day-plastic-pollution-study.html

Chuyển ngữ: PTT - Caritas Việt Nam