Thông điệp này đến không thể nào đúng thời điểm và rõ ràng hơn vào dịp này. Vào đầu tuần thứ hai mang tính quyết định của COP30, Đức Thánh cha Lêô XIV đã công bố một thông điệp video gửi đến người dân và các Hồng y đang tụ họp tại Bảo tàng Amazonias ở Belém, Brazil. Hội nghị này, được dành riêng để vinh danh lịch sử, văn hóa và nỗ lực của người dân Amazon, tạo nên bối cảnh tượng trưng  cho khoảnh khắc suy ngẫm sâu sắc.

Nhắc lại lời kêu gọi của ngài tại Hội nghị Nuôi dưỡng Hy vọng ở Castel Gandolfo vào ngày 1 tháng 10, Đức Thánh cha Lêô XIV đã tái khẳng định tính cấp bách về mặt đạo đức và thực tiễn của việc giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu. Mặc dù ghi nhận những tiến bộ đạt được kể từ Thỏa thuận Paris, ngài nhấn mạnh rằng những gì đã làm được vẫn còn chưa đủ, và nhân loại không thể tiếp tục trì hoãn hay hành động nửa vời. Thông điệp của ngài đã được phát sóng trong một căn phòng chật kín đại diện của các cộng đồng tôn giáo, xã hội dân sự và các nhà bảo vệ môi trường, nhiều người trong số họ đã ở tuyến đầu của sự tàn phá sinh thái. 

Trong số những người đặc biệt hoạt động để lan tỏa tiếng nói ngôn sứ, có ba nhân vật chủ chốt từ Nam Bán cầu: Đức Hồng y Jaime Spengler, Fridolin Ambongo Besungu, và Filipe Neri Ferrão, những người chỉ vài ngày trước, vào ngày 13 tháng 11, đã triệu tập một sự kiện đông đảo người tham dự trong không gian chính thức của COP30. Sự tham gia của họ, giờ đây được củng cố bởi thông điệp video của Đức Giáo hoàng, mang theo nhận thức cấp bách chung: rằng thế giới phải nắm bắt thời điểm này để chuyển từ tuyên bố sang hành động cụ thể.

Đại biểu Caritas tham dự COP30 tại Belém, © Marcus Túlio Oliveira Neto / Cáritas América Latina y Caribe

Tại một trong những phòng họp lớn nhất của COP30, các Đức Hồng y đã phát biểu trước một hội đồng rộng lớn gồm các tổ chức Kitô giáo, đại diện của Chủ tịch COP30, của Tòa Thánh, và các đại biểu của Giáo hội từ khắp nơi trên thế giới. Tại Phòng Sự kiện Đặc biệt Paranaiba, các ngài đã công bố Tuyên bố của các Giám mục Nam Bán cầu: Kêu gọi cho Công lý Khí hậu và Ngôi nhà Chung: Hoán cải Sinh thái, Chuyển đổi Sinh thái và Chống lại các Giải pháp Sai lầm.

Đức Hồng y Gustavo Mañez Gomis, từ Chủ tịch Công ước Khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), ghi nhận sự can thiệp của giới lãnh đạo Công giáo là "một lời nhắc nhở cần thiết rằng chính sách khí hậu mang khuôn mặt con người", những khuôn mặt mà Giáo hội nhìn thấy hàng ngày trong hành trình mục vụ của mình với người dân ở mọi miền đất tử đạo. Ngài cũng khuyến khích họ tiếp tục đưa ra những hướng dẫn về mặt đạo đức, nhấn mạnh rằng định hướng đạo đức và luân lý phải sonh hành với tham vọng kỹ thuật.

"Trái đất là một sinh vật sống động, và có khả năng biểu cảm" - Đức Hồng y Spengler

Đức Hồng Y Jaime Spengler ở Belém tại COP30 © Marcus Túlio Oliveira Neto / Cáritas América Latina y Caribe

Đức Hồng Y Jaime Spengler, O.F.M., Tổng Giám mục Porto Alegre, Brazil, đã khai mạc sự kiện bằng một bài diễn văn đầy cảm động.

"Trái Đất là một sinh vật sống động, có khả năng biểu cảm, xứng đáng được tôn trọng và chăm sóc. Thật không may, chúng ta có thể đã ngừng lắng nghe Trái Đất. Chúng ta phải tìm lại khả năng lắng nghe Trái Đất của mình.”

Trong thời khắc lịch sử và hiện sinh này – ngài nói – các dân tộc ở Châu Phi, Châu Á, Châu Đại Dương, Châu Mỹ Latinh và vùng biển Caribe – các cộng đồng ven sông, người bản địa, người gốc Phi, nông dân, cư dân thành thị, các vị tử đạo của trái đất, quá khứ và hiện tại, đang lên tiếng.

Đức Hồng Y nhấn mạnh rằng họ là những nhân tố trong câu chuyện này, và họ muốn và xứng đáng được lắng nghe. Họ muốn tham gia vào đối thoại, để giúp xây dựng các giải pháp khả thi cho những thách thức của biến đổi khí hậu đang ngày càng rõ ràng, thường xuyên hơn và gây hại hơn, đặc biệt là đối với những người nghèo nhất.

Giáo hội tại Châu Phi, Châu Mỹ Latinh và Châu Á – ngài tuyên bố – cam kết đóng góp những gì độc đáo của họ để giúp hàn gắn cấu trúc xã hội bị xé rách. Đức Thánh cha Phanxicô nhắc nhở chúng ta rằng niềm hy vọng Kitô giáo mang tính chiến đấu; niềm hy vọng đó mang trong mình sự kiên trì của những người hướng tới một mục tiêu chắc chắn.

“Chúng ta sẽ không có hòa bình, cũng không có tiến bộ thực sự, trừ khi chúng ta khôi phục niềm tin vào nhau, đảm nhận trách nhiệm chung, theo đuổi công lý, và thể hiện sự tôn trọng và dịu dàng đối với khu vườn được giao phó cho chúng ta, một “Khu vườn được trao cho nhân loại để chăm sóc và giúp chúng phát triển”, Đức Hồng y Spengler đúc kết.

Giải pháp trong Sinh thái Toàn diện – Đức Hồng y Ambongo

Đức Hồng Y Fridolin Ambongo Besungu của Cộng hòa Dân chủ Congo tại Belém tại COP30
© Marcus Túlio Oliveira Neto / Cáritas América Latina y Caribe

Đức Hồng y Fridolin Ambongo Besungu của Cộng hòa Dân chủ Congo sau đó đã đưa nỗi thống khổ của lục địa châu Phi vào phòng họp.

“Tuyên bố của chúng tôi là tiếng kêu đau thương từ các mục tử, những người đồng hành cùng các nạn nhân của cuộc khủng hoảng khí hậu mỗi ngày. Việc cướp bóc tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản – ngài nhắc lại – là một trong những nguyên nhân mang tính cấu trúc của xung đột."

“Cuộc chạy đua toàn cầu về khoáng sản cần thiết cho quá trình chuyển đổi năng lượng, chẳng hạn như coban và lithium, là gốc rễ của các cuộc xung đột tiểu vùng với những tác động nghiêm trọng về nhân đạo và môi trường.”

Một trong những lời kêu gọi của Ambongo liên quan đến nợ sinh thái. Ngài bác bỏ các cách tiếp cận kỹ trị và các cơ chế dựa trên thị trường coi rừng và hệ sinh thái là công cụ tài chính trong khi các cộng đồng vẫn nghèo đói. Ngài cũng đề cập đến chiến dịch xóa nợ của Năm Thánh, mô tả nó không phải là bác ái mà là “một vấn đề công lý”.

“Liên minh các Giáo hội Nam Bán cầu chỉ là bước đầu tiên. Chúng tôi kêu gọi một liên minh lịch sử với tất cả các tôn giáo, các tác nhân xã hội dân sự, người dân bản địa và các phong trào trên khắp Nam Bán Cầu và Bắc Bán Cầu. Sự tồn tại của nhân loại phụ thuộc vào việc cùng nhau cộng tác.”

Đức Hồng Y Filipe Neri Ferrão ở Belém tại COP30 © Marcus Túlio Oliveira Neto / Cáritas América Latina y Caribe

Không phải là một lời kêu gọi mang tính ngoại giao, mà là một lời kêu gọi mang tính mục vụ. 

Đức Hồng Y Filipe Neri Ferrão bắt đầu bài phát biểu của mình bằng cách nhấn mạnh rằng các Hồng Y không muốn đưa ra “một lời kêu gọi ngoại giao, mà là một lời kêu gọi mục vụ”.

Tài liệu mà các ngài trình bày là thành quả của một sự phân định tập thể – trong sự hiệp thông đồng nghị – với các Giáo hội ở Nam Bán cầu, đặc biệt là ở Châu Phi, Châu Mỹ Latinh và Châu Á.

Hàng triệu người ở Châu Á đang phải gánh chịu những hậu quả tàn khốc của biến đổi khí hậu: bão, di cư cưỡng bức, các hòn đảo bị nhấn chìm và sông ngòi ô nhiễm. Các nhà đàm phán khí hậu theo chủ nghĩa kỹ trị vẫn tập trung vào các giải pháp sai lầm như “siêu cơ sở hạ tầng, các dự án năng lượng ‘sạch’ không tôn trọng nhân phẩm, và khai thác khoáng sản dưới vỏ bọc pin xanh”.

“Trước những thực tế này, chúng tôi yêu cầu khẩn trương vận hành Quỹ Thiệt hại và Tổn thất, cùng với quỹ thích ứng tập trung vào việc xây dựng khả năng phục hồi khí hậu, với quyền tiếp cận ưu tiên được đảm bảo cho các cộng đồng bị ảnh hưởng. Chúng tôi kêu gọi các quốc gia giàu có nhất thế giới thừa nhận và gánh chịu các khoản nợ xã hội và sinh thái của họ, với tư cách là những thủ phạm lịch sử của việc khai thác tài nguyên và phát thải khí nhà kính.”
Đức Hồng y Filipe Neri Ferrão

Với lời kêu gọi rõ ràng chấm dứt việc mở rộng nhiên liệu hóa thạch và cam kết hướng tới năng lượng sạch, phi tập trung, Đức Hồng y Ferrão cũng cam kết có những tham gia cụ thể từ Giáo hội, thúc đẩy các giải pháp thay thế như các chương trình giáo dục, các con đường kinh tế mới dựa trên nền tảng giảm phát và kinh tế tuần hoàn, tinh thần sinh thái, các chính sách bảo vệ, hỗ trợ phụ nữ và trẻ em gái (những người thường dễ bị tổn thương nhất trong các môi trường mong manh), và củng cố các mạng lưới liên tôn để bảo vệ sự sống.

“Chúng tôi không muốn COP30 chỉ là một sự kiện như bao sự kiện khác—chúng tôi muốn nó trở thành một bước ngoặt về đạo đức. Như Đức Thánh cha Leo XIV đã nói, ‘chúng ta cùng sống trên một hành tinh; chúng ta phải cùng nhau chăm sóc.  Vì vậy, tôi xin nhắc lại lời kêu gọi tha thiết của mình về sự hiệp nhất xoay quanh hệ sinh thái toàn diện và vì hòa bình”, ngài kết luận.

Caritas Quốc tế trao lại chiến dịch Biến Nợ Nần Thành Hy Vọng

Gustavo Mañez Gomis (UNFCCC) ở bên trái, nhận bản kiến ​​nghị của Caritas Quốc tế Biến nợ thành hy vọng © Caritas Quốc tế

Việc tập trung mạnh mẽ vào nợ và tài chính khí hậu đã tạo cơ hội cho Caritas Quốc tế chia sẻ với Chủ tịch UNFCCC - chiến dịch Biến Nợ Thành Hy Vọng, kêu gọi xóa bỏ nợ bất công ở các nước đang phát triển - như một phần của các giải pháp rộng hơn nhằm giải quyết nợ sinh thái và công lý khí hậu.