Hàng năm vào ngày 19 tháng 8, cộng đồng quốc tế ghi dấu Ngày Nhân đạo Thế giới để tôn vinh những người làm công tác nhân đạo hỗ trợ các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng và xung đột. Trong thời điểm bạo lực nhắm vào họ đang ở mức cao kỷ lục, Caritas Quốc tế nhấn mạnh vai trò của các tổ chức tôn giáo trong việc thúc đẩy sự tôn trọng luật nhân đạo quốc tế.

Nhân Ngày Nhân đạo Thế giới này, chúng ta bày tỏ lòng kính trọng sâu sắc đối với tất cả những người đã thiệt mạng trong khi thực hiện công tác nhân đạo.
Ngày Nhân đạo nhắc nhở chúng ta rằng việc tôn trọng Luật Nhân đạo Quốc tế (IHL) là điều thiết yếu để đảm bảo rằng những người đang phục vụ tại các khu vực xung đột được bảo vệ. Khi một người làm công tác nhân đạo bị nhắm vào cách cố ý, đó không chỉ là một cuộc tấn công vào cá nhân mà còn là một cuộc tấn công vào các nguyên tắc nhân đạo và khuôn khổ pháp lý quốc tế bảo vệ phẩm giá con người trong thời điểm chiến tranh.

Người Làm Công Tác Nhân Đạo Bị Tấn Công

Trong ba năm qua, hơn 1.000 người làm công tác nhân đạo đã thiệt mạng trên toàn thế giới. Trong số đó có một số thành viên của gia đình Caritas, bao gồm cả các nhân viên Caritas đã thiệt mạng ở Mariupol và Gaza, và nhiều nơi khác.

Mới đây nhất, vào ngày 26 tháng 7, Yana Zhernovskaya, một nhân viên xã hội của tổ chức Caritas Kharkiv, đã thiệt mạng khi một tên lửa của Nga bắn trúng nhà cô. Con trai 10 tuổi của cô cũng bị thương trong vụ tấn công đó. Những thảm kịch này bộc lộ những nguy hiểm to lớn mà các nhân viên nhân đạo phải đối mặt hàng ngày.

Theo Liên Hợp Quốc, bạo lực trong cuộc chiến ở Gaza đã ở mức cao nhất chống lại nhân viên nhân đạo từ trước đến nay. Bất chấp nguy hiểm, Caritas vẫn đang tiếp tục phục vụ tại Gaza, nơi những người làm công tác nhân đạo thực hiện nhiệm vụ hàng ngày của họ với sự tận tâm và lòng dũng cảm phi thường bất chấp nguy cơ đe dọa thường trực đến tính mạng của họ.

Những sự việc này nhắc nhở chúng ta rằng chỉ có các quy tắc pháp lý thôi thì chưa đủ để đảm bảo sự tuân thủ. Việc bảo vệ những người làm công tác nhân đạo cũng phụ thuộc vào việc thúc đẩy sự tôn trọng các nguyên tắc của luật nhân đạo quốc tế trong xã hội và tăng cường quyền sở hữu của cộng đồng đối với những nguyên tắc đó.

Sức mạnh đạo đức của sự vận động dựa trên đức tin

Về vấn đề này, các tổ chức tôn giáo và các nhà lãnh đạo tôn giáo đóng một vai trò quan trọng. Gắn bó sâu sắc với cộng đồng của mình, họ thường nhận được các mối tương quan đáng tin cậy và thẩm quyền đạo đức giúp họ thúc đẩy các giá trị của luật nhân đạo quốc tế theo những cách có sức lan tỏa đến nhiều khán giả khác nhau.

Cam kết của họ đối với hòa bình, bảo vệ thường dân và tôn trọng mọi sinh mạng và phẩm giá con người có thể giúp tăng cường sự ủng hộ đối với các nguyên tắc nhân đạo. Như đã được nhấn mạnh trong báo cáo “Thúc đẩy sức mạnh đạo đức của luật nhân đạo quốc tế thông qua sự vận động dựa trên đức tin” – do Viện Nghiên cứu Quốc tế và Phát triển Geneva phối hợp với Caritas Quốc tế, Liên đoàn ACT và Hội đồng Giáo hội Thế giới thực hiện – việc kết hợp giữa các nhà chuyên môn nhân đạo với uy tín của các nhà lãnh đạo tôn giáo làm cho sự vận động được tôn trọng luật nhân đạo quốc tế trở nên hiệu quả hơn đáng kể.

Cộng hòa Trung Phi: Các nhà lãnh đạo Kitô giáo ở tuyến đầu

Cộng hòa Trung Phi là một điển hình mạnh mẽ về vai trò mà các nhà lãnh đạo Kitô giáo có thể đóng góp trong việc thúc đẩy hòa bình bất chấp bạo lực dai dẳng. Hơn một thập kỷ qua, đất nước này đã phải hứng chịu liên tiếp các cuộc khủng hoảng nhân đạo. Tại các khu vực phía đông, căng thẳng đã leo thang hơn nữa kể từ tháng 5 năm 2025, tạo ra những mối đe dọa mới đối với dân thường. Đồng thời, việc giảm nguồn tài trợ nhân đạo và sự rút lui dần dần của một số tổ chức quốc tế đã làm giảm đáng kể năng lực hoạt động.

Trong bối cảnh đó, Giáo hội Công giáo tiếp tục đứng về phía các cộng đồng bị cô lập nhất của đất nước. Giám mục Aurelio Gazzera của Bangassou, người đã phục vụ tại Cộng hòa Trung Phi trong nhiều năm, là minh chứng cho thực tế này và những rủi ro mà những người chọn ở lại với cộng đồng trong thời kỳ xung đột phải đối mặt.

Vụ sát hại Cha Crépin Martial Monga gần đây, bị giết trong giáo phận của mình vì dấn thân của ngài vì hòa bình, là một minh chứng bi thảm cho những mối nguy hiểm này. Cha Monga bị giết ở Zémio, thuộc vùng Haut-Mbomou ở phía đông nam Cộng hòa Trung Phi, một khu vực bị tàn phá bởi xung đột sắc tộc giữa các nhóm dân quân địa phương đối địch. Được kính trọng rộng rãi với vai trò là người trung gian hòa giải giữa các nhóm vũ trang và chính quyền, việc cha bị sát hại - mà không ai nhận trách nhiệm - phản ánh những mối nguy hiểm ngày càng gia tăng mà cả những người kiến tạo hòa bình và các nhà hoạt động nhân đạo đều phải đối mặt.

Đức cha Aurelio Gazzera: “Đối thoại là chìa khóa”

"Bất chấp những mối đe dọa rất thực tế, chúng ta vẫn tiếp tục bởi vì chúng ta nằm trong số ít những người có sức mạnh và lòng can đảm để làm như vậy,” – Đức cha Aurelio Gazzera

Ngài đề cập đến vai trò của Giáo hội Công giáo và các cộng đồng Kitô giáo khác trong bối cảnh mà cơ hội đối thoại vẫn còn rất hạn chế. Các cộng đồng thường có rất ít phương tiện để lên tiếng hoặc báo cáo những hành vi lạm dụng mà họ phải chịu đựng. Do đó, các nhà lãnh đạo tôn giáo trở thành những người trung gian thiết yếu, có khả năng khuếch đại những lời chứng này và giữ cho các kênh đối thoại luôn mở ra.

Khả năng tham gia với các bên liên quan khác nhau là một trong những thế mạnh lớn nhất của Diễn đàn Liên tôn vì Hòa bình, nơi quy tụ các nhà lãnh đạo cấp cao của Công giáo, Hồi giáo và Tin Lành. Theo Giám mục Gazzera, nền tảng này đã tạo điều kiện cho đối thoại cởi mở với chính quyền, lực lượng vũ trang và cộng đồng địa phương, góp phần hiểu rõ hơn về xung đột và những cải thiện hữu hình trên thực địa.

Kinh nghiệm cho thấy rằng những lời kêu gọi tôn trọng luật nhân đạo quốc tế có nhiều khả năng được lắng nghe hơn khi chúng dựa trên các mối quan hệ tin cậy và sự hiểu biết sâu sắc về thực tế địa phương. Nhờ uy tín mà chúng đã tạo được trong cộng đồng của mình, sự hiện diện lâu dài giữa những người dân bị ảnh hưởng và tính trung lập thường được gán cho họ, các nhà lãnh đạo Kitô có thể tiếp cận những người tham gia xung đột mà nhiều tổ chức nhân đạo không thể tiếp cận và giúp thúc đẩy hòa bình.

Bằng cách kết hợp thế mạnh và chuyên môn của các nhà hoạt động nhân nhân đạo và Kitô giáo, các nguyên tắc của luật nhân đạo quốc tế có thể thực sự được hiện thực hóa. Các tổ chức nhân đạo mang đến chuyên môn kỹ thuật về bảo vệ và luật nhân đạo quốc tế, trong khi các nhà lãnh đạo tôn giáo đóng góp kiến thức sâu rộng về bối cảnh địa phương, sự gần gũi với cộng đồng và sự tin tưởng mà họ đã xây dựng trong nhiều năm.

Cùng nhau, sự hợp tác bổ trợ này giúp thực hiện hoá các nguyên tắc nhân đạo trong cuộc sống hàng ngày, tăng cường sự tôn trọng luật nhân đạo quốc tế và góp phần bảo vệ tốt hơn những người đang bất chấp mạng sống mỗi ngày để giúp đỡ những người bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Bởi vì đằng sau mỗi nhân viên nhân đạo được bảo vệ là toàn bộ cộng đồng có thể tiếp tục nhận được sự hỗ trợ mà họ rất cần. Bảo vệ nhân viên nhân đạo có nghĩa là bảo vệ cuộc sống, phẩm giá và mang lại hy vọng cho những người bị cuốn vào xung đột.

Anaïs Jeanjean, Nghiên cứu Châu Âu và Quốc tế, Đại học Sorbonne Nouvelle, Paris
Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam
Nguồn: Caritas Quốc tế