Bà Tetiana Stawnychy, Chủ tịch Caritas Ukraine, chia sẻ về sự mất mát dân thường, khủng hoảng nhà cửa và việc điều chỉnh viện trợ nhân đạo trong bối cảnh chưa có dấu hiệu hòa bình.

Bốn năm sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, cuộc chiến vẫn chưa có dấu hiệu giảm leo thang. Các cuộc tấn công vào khu vực dân cư vẫn tiếp diễn trên khắp đất nước, cơ sở hạ tầng vẫn là mục tiêu chính, và hậu quả nhân đạo ngày càng trầm trọng.

Đối với các tổ chức hoạt động tại Ukraine, thách thức hiện nay không còn là làm thế nào để ứng phó với tình trạng khẩn cấp, mà là làm thế nào để hoạt động trong bối cảnh xung đột kéo dài và căng thẳng.

Bà Tetiana Stawnychy, Chủ tịch Caritas Ukraine, đã giám sát công việc của tổ chức qua mọi giai đoạn của cuộc chiến, nay đã bước sang năm thứ năm.

Từ việc cứu trợ khẩn cấp trong những tháng đầu tiên của cuộc xâm lược đến sự kết hợp giữa ứng phó nhân đạo, phục hồi và dịch vụ xã hội hiện nay, Caritas Ukraine là một trong những mạng lưới hoặt động bác ái phi lợi nhuận lớn nhất trong nước. Caritas Ukraine có hơn 50 tổ chức Caritas địa phương hoạt động thông qua hơn 400 trung tâm thuộc  giáo xứ trên toàn quốc.

Một cuộc chiến ngày càng gây thương vong nhiều hơn cho thường dân

“Lúc đầu, không ai trong chúng tôi nghĩ rằng cuộc chiến lại kéo dài đến vậy,” Stawnychy nói.

"Điều đáng lo ngại nhất hiện nay là tác động đến thường dân đang ngày càng gia tăng.”

Theo số liệu chính thức, số thường dân thiệt mạng trong năm 2025 cao hơn ít nhất 30% so với những năm trước. Stawnychy cho rằng điều này có liên quan đến việc sử dụng ngày càng nhiều máy bay không người lái và tên lửa nhắm vào các thành phố cách xa tiền tuyến. “Điều này không còn chỉ giới hạn ở những khu vực gần giao tranh nữa.

“Các trung tâm đô thị lớn trên khắp đất nước thường xuyên bị tấn công,” đó là Kyiv, Kharkiv, Odessa, Chernihiv, Dnipro và Zaporizhzhia, bà cho biết.

Cơ sở hạ tầng năng lượng luôn là mục tiêu bị nhắm đến. Các cuộc tấn công liên tiếp vào hệ thống điện, sưởi ấm và nước đã khiến toàn bộ khu dân cư bị mất các dịch vụ cơ bản, thường xuyên trong điều kiện lạnh giá khắc nghiệt, xuống đến âm 20 độ C vào đầu tháng 2 năm 2026. “Những cuộc tấn công này ảnh hưởng đến tất cả mọi người, bất kể họ sống ở đâu,” bà nói.

“Các cuộc tấn công quân sự cũng gây ra những hậu quả lâu dài đối với sức khỏe, giáo dục và ổn định xã hội.”

Những điều mà truyền thông quốc tế thường bỏ sót

Bà Stawnychy lập luận rằng các bản tin quốc tế ngày càng tập trung vào các diễn biến quân sự hoặc nỗ lực ngoại giao, trong khi tác động hàng ngày đến thường dân và những ảnh hưởng lâu dài về mặt xã hội và tâm lý lại ít được chú ý hơn. Bà nói: “Kết quả là một bức tranh phân mảnh”.

Quy mô và sự dai dẳng của các cuộc tấn công vào đời sống thường dân rất khó diễn tả, nhưng chúng lại là yếu tố cốt lõi để hiểu được cuộc chiến này diễn ra như thế nào ngày nay.

Đối với nhiều người Ukraine, cuộc sống thường nhật vẫn tiếp diễn trong mối đe dọa thường trực. Các trường học liên tục chuyển đổi giữa học trực tiếp và học trực tuyến, các gia đình phải ngủ qua đêm trong hầm trú ẩn, và tình trạng mất điện vẫn thường xuyên xảy ra.

Một cuộc khủng hoảng nhà ở chưa từng có tiền lệ

Một trong những thách thức cấp bách nhất là nhà cửa.

“Ukraine đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhà ở với quy mô chưa từng thấy trước đây”.

Ít nhất bốn triệu người cần các giải pháp nhà ở lâu dài, nhiều người trong số họ đã phải di dời nhiều lần.

Viện trợ nhân đạo chủ yếu tập trung vào các giải pháp tạm thời như hỗ trợ tiền thuê nhà hoặc nơi trú ẩn tập thể. “Những biện pháp này là cần thiết, nhưng hiện nay chúng không còn đủ nữa”, bà giải thích. “Giờ đây chúng ta đang phải đối mặt với tình trạng di dời lâu dài”.

Caritas Ukraine đã khởi động các dự án thí điểm về nhà ở xã hội, đồng thời hợp tác với chính quyền quốc gia và địa phương để giải quyết những lỗ hổng trong luật pháp và chính sách. “Không có một hệ thống toàn diện nào cho nhà ở xã hội ở Ukraine”, bà Stawnychy nói. “Một phần vai trò của chúng tôi với tư cách là một tổ chức xã hội dân sự là hỗ trợ chính phủ trong việc phát triển các khuôn khổ cần thiết để mở rộng quy mô hệ thống này”.

Các ưu tiên của Caritas Ukraine trong năm 2026

Hiện tại, Caritas Ukraine đã vạch ra bốn ưu tiên chính.

Ưu tiên đầu tiên vẫn là ứng phó nhân đạo tập trung. Vẫn cần sự hỗ trợ khẩn cấp, cả ở các khu vực tiền tuyến và các thành phố bị tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái ở xa chiến tuyến. Điều này bao gồm các chương trình di dời và sơ tán. “Việc sơ tán người dân không chỉ đơn thuần là vận chuyển”, bà Stawnychy nói.

 “Những người dễ bị tổn thương cần được hỗ trợ trên toàn bộ lộ trình sơ tán.”

Như một đồng nghiệp gần đây đã nhận xét: Nếu bạn sơ tán ai đó bằng xe buýt, điều gì sẽ xảy ra khi xe buýt dừng lại?” bà nói. Các chương trình giúp người dân hòa nhập vào cộng đồng địa phương là rất cần thiết. Điều này bao gồm việc cung cấp hỗ trợ bảo vệ cho các nhóm dễ bị tổn thương nhất: người già sống một mình, người khuyết tật, các gia đình chăm sóc người thân bị bệnh nặng và những người cần điều trị y tế liên tục.

Ưu tiên thứ hai là phát triển các hoạt động sinh kế – giúp người dân tìm việc làm hoặc bắt đầu kinh doanh riêng.

Ưu tiên thứ ba là phát triển các giải pháp nhà ở dài hạn cho những người bị di dời.

Ưu tiên thứ tư, có tầm quan trọng chiến lược rất lớn, là tiếp tục hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội. “Điều này không còn là thứ yếu nữa. Nó là thiết yếu,” bà nói. Trên thực tế, Caritas hiện đang hỗ trợ 72 trung tâm phục hồi do chính phủ tài trợ trên khắp Ukraine, hoạt động dành cho trẻ em, cha mẹ, gia đình và tình nguyện viên về ổn định tâm lý dựa trên cộng đồng và gắn kết xã hội.

Điều chỉnh viện trợ trong một cuộc chiến kéo dài

Trong hơn bốn năm, nhiều dự án của Caritas đã phải thay đổi hoặc bắt đầu một cách bất ngờ. Khi nguồn tài trợ nhân đạo giảm, “chúng tôi đã chuyển từ các trung tâm khủng hoảng sang các trung tâm phục hồi dựa vào cộng đồng,” bà Stawnychy giải thích.

Caritas cũng mở rộng các chương trình sinh kế nông nghiệp. “Người dân không chỉ muốn được hỗ trợ – họ muốn giành lại độc lập,” bà nói. Những sáng kiến này, bao gồm canh tác quy mô nhỏ và nhà kính, đã đặc biệt thành công không chỉ ở các vùng nông thôn.

Các chương trình dành cho trẻ em và cựu chiến binh

Dựa trên sự thành công của các không gian an toàn và thân thiện với trẻ em tại Caritas và cả ở các trường học gần tiền tuyến trong giai đoạn trước của cuộc chiến, Caritas tiếp tục mở rộng các môi trường được bảo vệ này cho trẻ em, gia đình và giáo viên trên khắp cả nước.

Tổ chức cũng đã mở rộng chương trình “vai kề vai” dành cho cựu chiến binh, hợp tác với các cựu binh và gia đình của họ trong việc phục hồi thể chất, hỗ trợ tâm lý, hòa nhập xã hội và sinh kế, đặc biệt là ở các cộng đồng vùng sâu, với việc các cựu chiến binh hỗ trợ lẫn nhau.

Con đường lâu dài đến hòa bình    

Nhìn về phía trước, bà Stawnychy vẫn giữ vững niềm hy vọng.

“Hòa bình, khi đến, sẽ không phải là một khoảnh khắc duy nhất. Nó đòi hỏi sự phục hồi lâu dài, sự gắn kết xã hội và sự tin tưởng. Đó là lý do tại sao chúng tôi đang nỗ lực xây dựng hòa bình.”

Bà nhấn mạnh vai trò của các mạng lưới cộng đồng, các tình nguyện viên và các sáng kiến dựa trên đức tin trong việc hỗ trợ người dân vượt qua chiến tranh. “Cầu nguyện với nhau là nguồn sức mạnh cho nhiều cộng đồng.” Theo nghĩa đó, bà nói, mọi lời cầu nguyện cho hòa bình, kể cả những lời cầu nguyện từ nước ngoài, đều vô cùng ý nghĩa.

(Bài viết của Susan Dabbous, Biên Tập viên và Truyền thông của Caritas Quốc tế)
Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam
Nguồn: Caritas Quốc tế