Hội nghị các nhà lãnh đạo Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 53 tại Tonga (ANSA)

Các quốc đảo thưa dân ở Thái Bình Dương thải ra ít hơn 0,02% lượng khí thải nhà kính hàng năm của thế giới. Tuy nhiên, quần thể đảo núi lửa và đảo san hô này là nơi đầu tiên chịu tác động của hiện tượng ấm lên toàn cầu. Đức Giáo hoàng sẽ đến thăm khu vực này trong chuyến tông du lần thứ 45 của ngài.

Tác giả: Delphine Allaire

Trong Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 53 tại Tonga diễn ra từ ngày 23 đến 30 tháng 8 năm 2024, Tổng Thư ký Liên hợp quốc một lần nữa kêu gọi cộng đồng quốc tế giải quyết tình trạng khó khăn của các quốc đảo nhỏ, vốn đã dễ bị tổn thương nhưng lại là những quốc đảo đầu tiên bị đe dọa bởi mực nước biển dâng cao và nước ấm hơn. Tổng Thư ký Liên hợp quốc, ông Antonio Guterres, đã đi trước Đức Giáo hoàng trong chuyến công du đến Châu Đại Dương khi ông đến Tonga để tham dự Hội nghị thượng đỉnh. Đức Giáo hoàng Phanxicô sẽ đến Châu Đại Dương từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 9 khi ngài thăm Papua New Guinea, thành viên của 18 quốc gia hình thành Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương. Đức Giáo hoàng cũng sẽ đến Singapore vào ngày 11 tháng 9, chuyến thăm chính thức với một trong những chủ đề là tập trung vào bảo vệ môi trường. Đây là một vấn đề quan trọng cho việc quy hoạch đô thị và tính bền vững tại thành phố-quốc gia Đông Nam Á này, nơi sẽ chào đón Đức Giáo hoàng từ ngày 11 đến ngày 13 tháng 9.

Các quốc đảo dễ bị tổn thương

Thêm vào sự kết hợp lịch biểu này, Tòa thánh và Liên Hợp quốc cùng chia sẻ mối quan tâm lâu dài về tình trạng dễ bị tổn thương của các đảo thuộc lục địa xanh. Ở cấp độ đa phương, hai tổ chức này đang ủng hộ việc xóa nợ của các quốc gia này, cũng như tăng cường sự tham gia của các quốc gia giàu có vào việc tài trợ cho 'quỹ khí hậu' để bồi thường cho các quốc gia Thái Bình Dương và giúp họ thích nghi. Trong một số trường hợp, viện trợ để phát triển đã được thay thế bằng viện trợ để thích nghi với biến đổi khí hậu.

Tamatoa Bambridge, một nhà quan sát về đời sống trên đảo Thái Bình Dương và là Giám đốc Nghiên cứu tại CNRS (Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp), có trụ sở tại Trung tâm Nghiên cứu Đảo và Đài quan sát Môi trường (Criobe) ở Moorea, Polynésie thuộc Pháp, hoan nghênh các phương sách này: "Tất cả các giải pháp này đều mang tính tập hợp. Không giải pháp nào loại trừ giải pháp nào. Ngược lại, chúng ta cần kết hợp nhiều loại tài trợ".
Những khoản đầu tư trung và dài hạn này có nhược điểm là không được người dân địa phương chú ý ngay lập tức. Tuy nhiên, tương lai đang gây lo ngại cho những cư dân này, những người sống rải rác trên 35 triệu km vuông đại dương. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên của các đầm phá ngọc lam của Thái Bình Dương đang bị đe dọa bởi nước biển ấm lên," mức độ trầm trọng hơn trong xu hướng dài hạn do tác động từ hoạt động của con người" và từ những con sóng xa liên quan đến lốc xoáy.

Hiện tượng khí hậu này đang ngày càng trở nên thường xuyên hơn, khiến một số đảo mất đất và một số đảo khác lại có đất, Tamatoa Bambridge quan sát. Các đảo Thái Bình Dương đặc biệt dễ bị tổn thương: độ cao trung bình là một đến hai mét so với mực nước biển, khoảng 90% dân số sống cách bờ biển chưa đến năm km và một nửa cơ sở hạ tầng cách biển chưa đến 500 mét.

Thích ứng với biến đổi khí hậu

Thích ứng với biến đổi khí hậu là chìa khóa ứng phó tại những nơi này. "Nếu không có nó, lượng mưa lớn hoặc hạn hán lớn, bất kỳ sự kiện cực đoan nào cũng sẽ dẫn đến sự gia tăng các bệnh truyền nhiễm hoặc không truyền nhiễm, giảm dự trữ lương thực hoặc ít nhất là khả năng trồng trọt hoặc khai thác lương thực từ đại dương", nhà nghiên cứu người Polynesia dự đoán.

Khả năng chống chịu với khí hậu của các hòn đảo vẫn chưa đủ do thiếu kinh phí và dựa vào kiến thức có từ nhiều thế kỷ trước. "Chúng tôi có kiến thức truyền thống về cách đọc thời tiết và bầu trời, và cách dự đoán những thay đổi của thời tiết", Tamatoa Bambridge nói, cảnh báo về các giải pháp ngắn hạn như các dự án đập. Việc xây dựng chúng nhằm mục đích bù đắp cho mực nước biển dâng cao, nhưng chúng đang gây ra tình trạng xói mòn bờ biển nguy hiểm. "Chúng tôi không nhất thiết phải nỗ lực đảm bảo rằng mọi người có thể sống ở độ cao ba mét so với mực nước biển. Nhưng chúng tôi đang xây dựng các tòa thị chính theo tiêu chuẩn của lốc xoáy, theo tiêu chuẩn của những con sóng xa, để ít nhất toàn bộ người dân có thể trú ẩn tại đó trong trường hợp xảy ra các sự kiện cực đoan", Tamatoa Bambridge nói.

Sự liên kết các đại dương

Trong chuyến viếng thăm Papua New Guinea, một đất nước đang chịu đau khổ sau trận lở đất chết người khiến 2.000 người bị chôn vùi vào tháng 5 năm ngoái, Đức Giáo hoàng dự kiến sẽ nói với toàn bộ Nam Thái Bình Dương về việc bảo vệ công trình của Tạo hóa. "Trái đất đang bị sốt" và "đang bệnh", Đức Giáo hoàng nói trong ý cầu nguyện vào tháng 9, được công bố vào ngày 30 tháng 8 vào đêm trước chuyến tông du và dành hoàn toàn cho các nạn nhân của thảm họa môi trường.

Đại dương, vùng đất xanh ngắt không có ranh giới chính trị hay văn hóa, theo lời Đức Giáo hoàng Phanxicô, giữ vị trí đặc biệt trong sự bảo vệ này. "Một yếu tố chung của các xã hội truyền thống ở Amazon, Nam Á và Châu Đại Dương là không có sự phân biệt giữa thiên nhiên và văn hóa. Thiên nhiên thể hiện chính nó thông qua văn hóa và ngược lại, văn hóa là một phần của thiên nhiên", Tamatoa Bambridge chỉ ra, đồng thời lưu ý rằng các ngôn ngữ các quốc gia Austronesian chính xác là "không có từ nào" để chỉ thiên nhiên. Trong các dân tộc Melanesian, Polynesia và Micronesian ở Nam Thái Bình Dương, cách tiếp cận môi trường là toàn diện và mang tính phả hệ, về bản chất liên kết đất liền và biển với các xã hội loài người.

"Người Châu Đại Dương đã làm chủ đại dương trong 3.000 năm qua, vào thời điểm họ sử dụng các công cụ đo lường của riêng mình, ví dụ như định hướng bằng các vì sao. Đại dương được coi là một yếu tố thống nhất, liên kết các lục địa thay vì chia cắt chúng", nhà nghiên cứu tại Moorea nhấn mạnh, chắc chắn rằng chiều kích văn hóa của đại dương này kết nối mọi người lại với nhau giữ vai trò trên phạm vi toàn cầu. Giống như Địa Trung Hải, Thái Bình Dương là một trong những khu vực cảnh báo trước tương lai của nhân loại đang bị đe dọa.

Nguồn: https://www.vaticannews.va/en/world/news/2024-08/effects-of-global-warming-pose-threats-to-pacific-island-region.html

Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam