Chuột nhà lần thứ nhất ăn trộm dầu, trong lòng đầy dẫy tội lỗi bất an. Nó sám hối rằng: - "Hồi nhỏ, mẹ dạy tôi làm người phải thanh thanh bạch bạch, tại sao tôi lại làm việc này để "kị" với người như thế này nhỉ? Tôi thật đáng chết".

Lần thứ hai ăn cắp dầu, nó tự an ủi mình: - "Tôi chỉ "sai" chút ít, vả lại kẻ khác cũng có lấy, tôi không lấy không uổng công cầm".

Lần thứ ba ăn cắp dầu, nó biện giải, nói rất dõng dạc như là có lí lắm: "Thật tình thì tôi không muốn ăn cắp, chính cái mùi thơm của dầu đã dụ dỗ tôi, sai không phải ở nơi tôi".

Sau lần thứ tư, cao kiến để biện minh cho việc làm của nó là: "Xã hội này quá không công bằng, chính là cần phải có người như tôi vậy, để nguồn của cải của xã hội cân bằng một chút..."

Từ đó về sau, chuột nhà không những không chút áy náy, mà còn đàng hoàng ăn trộm. Đó chính là quá trình tâm lí của chuột nhà ăn trộm dầu.

Suy tư:

Lương tâm thì chỉ có một, nhưng có lương tâm rộng, lương tâm hẹp, lương tâm bối rối... Lương tâm rộng thì phán đoán dễ dãi, dễ bị ma quỷ lợi dụng, và có khi phạm tội trọng mà vẫn cứ an tâm. Lương tâm hẹp thì cái gì cũng cho là tội, có khi vì sợ tội (thực ra không phải tội) mà không dám làm việc bác ái.

Ma qủy thích lợi dụng những người có lương tâm rộng để cám dỗ, và thường là có hiệu quả cao. Khi ta phạm tội, thì nó đưa ra nhiều lí do để nói là không có tội, mà nếu có thì cũng không đáng lắm. Và cứ thế cho đến khi chúng ta đắm mình trong tội mà không biết, "chiêu bài" mà ma qủy hay sử dụng nhất là: Chúa nhân từ lắm, Ngài không phạt đâu... ...để tuần sau xưng tội...

Người có lương tâm rộng thì thường biện minh cho công việc của mình khi muốn lỗi : người ta ai cũng uống rượu mà mình không uống thì mất vui đi, người ta lại cười trách mình là lập dị (sợ người ta cười chê, sợ bị coi là lập dị so với tội trọng thì cái nào đáng sợ hơn?), hoặc là: mình sống với người ta thì phải như người ta.v.v...

Con chuột nhà đã có "lương tâm rộng", nên dù nó đã 4 lần phạm tội, mà vẫn có lời biện minh cho hành động phạm tội của mình, rốt cuộc nó liên tục phạm tội mà không bị lương tâm lên án. Tại sao vậy? Thưa vì lương tâm của nó đã bị bóp chết rồi. Khi tôi phạm tội mà lương tâm không "nhúc nhích" lên án, thì coi như tôi đã... chết rồi vậy!