Nam Cực

Một trong những môi trường hoang sơ và xa xôi nhất thế giới phải đối phó với tác động của các hạt vi nhựa chứa vi khuẩn đang đe dọa sự ổn định sinh thái của nó.
Tác giả: Federico Citterich

Ô nhiễm nhựa tiếp tục gây ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của chúng ta, đe dọa cả về sức khỏe lẫn môi trường. Các động vật thường nuốt phải túi nhựa, các chai nhựa được tích tụ trong đại dương và sông ngòi, các dụng cụ bẫy cá bị loại bỏ giết chết sinh vật biển một cách bừa bãi.

Rất nhiều lần, Đức Thánh Cha Phanxicô đã kêu gọi mọi người nam và người nữ thiện chí hãy quan tâm đến công trình sáng tạo của Thiên Chúa và bảo tồn sự đa dạng sinh học của hành tinh, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ các đại dương. Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình vào năm 2022, Đức Thánh Cha nói “Rác thải nhựa bị bỏ vào đại dương là tội ác. Vì nó giết chết hệ sinh thái, Trái đất, và mọi thứ. Nếu không thay đổi, con cháu chúng ta (…) sẽ phải sống trong một thế giới không thể ở được trong vòng 30 năm nữa.”

Lúc này, một loại sản phẩm gây ô nhiễm thầm lặng khác có nguồn gốc từ nhựa gần đây đã khiến các nhà khoa học và chính trị gia lo lắng: hạt vi nhựa.

Vấn đề ô nhiễm hạt vi nhựa

Hạt vi nhựa là những hạt nhựa có kích thước nhỏ hơn 5mm. Chúng có thể được sản xuất có chủ ý ở kích thước này hoặc là kết quả của sự suy thoái từ các sản phẩm nhựa lớn hơn.

Vi nhựa hiện được tìm thấy trong hầu hết mọi môi trường trên Trái đất, ví dụ tại các vùng nước, đất và không khí, thậm chí đã lan đến những khu vực nguyên sơ nhất trên thế giới, bao gồm cả Nam Cực và các vùng biển tại đó.

Các nghiên cứu tiết lộ rằng 93% nước được thử nghiệm trong 259 chai nước có hàm lượng ô nhiễm hạt vi nhựa cao

Một vấn đề quan trọng với vi nhựa là với kích thước rất nhỏ, cho phép chúng dễ dàng được phân tán bởi các tác nhân khí quyển từ nơi này đến nơi khác trên thế giới.

Angelina Lo Giudice, nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Địa cực thuộc Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Ý, cho biết: “Do trọng lượng nhẹ, các hạt vi nhựa có thể được luồng gió hoặc dòng hải lưu phân tán đến một khoảng cách cực kỳ xa”. “Quá trình này được gọi là vận chuyển tầm xa”.

Lo Giudice nói thêm: “Tuy vậy, hiện nay các nhà khoa học và khách du lịch thường xuyên đến thăm các khu vực tại Nam Cực và bất chấp khung quản lý bảo vệ môi trường, điều này chắc chắn góp phần gây ô nhiễm khu vực bằng vật liệu nhựa”.

Theo nhà nghiên cứu, loại nhựa phổ biến nhất được tìm thấy ở vùng Nam Cực là polyethene terephthalate (PET), được sử dụng để sản xuất chai nước uống và quần áo.

Lo Giudice giải thích: “Chúng ta sử dụng vải tổng hợp hàng ngày và cả quá trình mặc hàng ngày cũng như giặt giũ thường xuyên khiến cho sợi dệt có thể theo con đường trực tiếp xâm nhập vào môi trường Nam Cực”.

Và một khi có mặt tại đó, hạt vi nhựa có thể bị động vật nuốt nhầm, bị xâm nhập vào chuỗi thức ăn và đạt đến mức độ cao nhất.

Kết quả là các động vật ở đáy chuỗi thức ăn ăn phải các hạt vi nhựa vì chúng nhầm hạt vi nhựa với các loại thực phẩm. Những động vật này sau đó bị ăn thịt bởi những kẻ săn mồi, và rồi kẻ săn mồi này trở thành nạn nhân cho các kẻ săn mồi khác, tiếp tục chuỗi thức ăn cho đến khi đạt đến đỉnh điểm.

Ví dụ, một nghiên cứu của Đại học Toronto lần đầu tiên báo cáo sự hiện diện của hạt vi nhựa có trong cá hồi Bắc Cực, một loài cá nước lạnh có cùng họ cá hồi và có nguồn gốc từ các vùng Bắc Cực và cận Bắc Cực, bao gồm cả Bắc Âu. Cá hồi Bắc Cực thường được dùng làm thực phẩm cho con người, điều này nhấn mạnh về sự lây lan của vi hạt nhựa ở các vùng Cực cũng có thể là một vấn đề nghiêm trọng đối với nhân loại chúng ta.

Maria Papale, từ Viện Khoa học Địa cực thuộc Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Ý, cho biết: “Điều này là do bởi hạt vi nhựa có thể tích tụ các chất ô nhiễm khác như kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ độc hại”. “Bằng cách lây lan vào chuỗi thức ăn, những chất ô nhiễm này cuối cùng có thể đến dạ dày của chúng ta”.

Một mảnh cao su đen được tìm thấy trong cá

Môi trường nhựa: hạt vi nhựa - hệ sinh thái vi mô

Quy trình tương tự xảy ra với các vi khuẩn gây bệnh thường ký sinh vào các vi nhựa và do vậy chúng có thể lây lan giữa các loài động vật dễ dàng hơn.
Papale cho biết: “Trên thực tế, việc vi sinh vật sống ký sinh vào các vật dụng vi nhựa là điều rất bình thường”.

Trong môi trường thuỷ sinh, vi nhựa tạo môi trường ổn định, tồn tại lâu dài và di động để vi khuẩn có thể phát triển và do đó ký sinh vào chúng ngay lập tức. Điều này tạo ra một hệ sinh thái vi mô mới dựa trên nhựa, được gọi là môi trường nhựa.

Môi trường nhựa là nơi sinh sống của các sinh vật quang hợp, động vật ăn thịt và con mồi, sinh vật cộng sinh và ký sinh trùng, tạo ra một lượng tương tác tiềm năng đáng kinh ngạc giữa các vi sinh vật sống trong chúng. Papale giải thích: “Chúng là những hệ sinh thái hoạt động hoàn chỉnh”.

Sự tác động của môi trường nhựa

Theo nghiên cứu gần đây , các cộng đồng vi sinh vật sống trong môi trường nhựa có khác biệt đáng kể so với các cộng đồng sống tự do, độc lập xung quanh chúng.

Papale, tác giả đầu tiên của nghiên cứu cho biết: “Môi trường nhựa là nơi sinh sống của các cộng đồng vi sinh vật có cấu trúc và hợp nhất hơn”. “Trong khi các cộng đồng vi sinh vật sinh sống tự do phải đối mặt với các biến đổi ảnh hưởng đến thành phần cấu tạo của chúng – chẳng hạn như nhiệt độ, độ mặn, độ pH, bức xạ mặt trời, sự hiện diện của các chất dinh dưỡng hòa tan, v.v. – thì các cộng đồng vi sinh vật định cư trong môi trường nhựa lại được bảo vệ bởi môi trường bền vững và ổn định”.

Thành phần nhựa của các vi hạt này trên thực tế có thể hoạt động như một rào cản tự nhiên, chúng che chắn cho vi khuẩn khỏi tác hại bởi các yếu tố bên ngoài.

Lo Giudice, đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết thêm: “Hơn nữa, vi khuẩn ký sinh trên bề mặt nhựa thường hình thành màng sinh học”. “Đây là những lớp tế bào và vật liệu ngoại bào bảo vệ giúp bảo tồn các cộng đồng định cư trong môi trường nhựa hơn nữa”.

Papale giải thích: “Nghiên cứu của chúng tôi thậm chí còn chứng minh rằng các hạt nhựa được thu hồi từ môi trường xung quanh trạm nghiên cứu 'Mario Zucchelli' của Ý (Road Bay, Nam Cực) phát triển cách bất thường, dẫn đến sự tăng trưởng ồ ạt của vi khuẩn”.

Theo cuộc điều tra, là một phần của dự án nghiên cứu ở Nam Cực do Gabriella Caruso, của Viện Khoa học Địa cực thuộc Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Ý, dẫn đầu, thì các nguyên nhân gây căng thẳng do bởi con người đã tác động đến cấu trúc hóa học của màng sinh học và thành phần vi sinh vật trong nhựa xung quanh trạm nghiên cứu, đã thúc đẩy sự tăng trưởng của vi sinh vật ngay cả trong mùa đông, bất chấp môi trường không thuận lợi.

Tuy vậy, từ quan điểm sinh thái học, đây là vấn đề không chắc chắn. Sự hiện diện của nhựa làm biến đổi cộng đồng vi sinh vật và làm mất sự ổn định môi trường của chúng, gây ra tác động dây chuyền lên toàn bộ hệ sinh thái.

Papale giải thích: “Môi trường nhựa gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của chu trình dinh dưỡng”. “Điều này cuối cùng làm thay đổi cấu trúc của toàn bộ các cộng đồng tự nhiên trong hệ sinh thái, không chỉ các cộng đồng vi sinh vật”.

Nam Đại dương 

Các đề xuất

Lo Giudice cho biết: “Do vậy, chúng ta bắt buộc phải có các hành động khẩn cấp nhằm giảm thiểu và ngăn chặn tình trạng ô nhiễm vi nhựa, ngay cả tại những khu vực xa xôi như Nam Cực”. “Chúng ta cần giám sát sự hiện diện và lan rộng của vật liệu nhựa ở các vùng cực và chúng ta cần đánh giá tốt hơn tác động của chúng đối với hệ sinh thái”.

Papale cho biết: “Điều cần thiết là phải đánh giá sâu hơn về tác động của nhựa đối với sức khỏe của hệ sinh thái biển và đa dạng sinh học, đồng thời nghiên cứu sự tương tác giữa nhựa, màng sinh học và các chất gây ô nhiễm môi trường”.

Bà kết luận: “Mục tiêu cuối cùng là phát triển các chiến lược nhằm giảm thiểu tác động của nhựa trong môi trường biển”. “Việc này rõ ràng sẽ mất một thời gian, nhưng chúng tôi rất hy vọng và lạc quan”.

Cá voi lưng gù

Nguồn: https://www.vaticannews.va/en/world/news/2024-07/microplastic-pollution-antartica-protection-creation-oceans.html

Chuyển ngữ: PTT – Caritas Việt Nam